Historia lubi mieć czkawkę – mówi w nawiązaniu do swojego filmu Łukasz Palkowski. Jego „Pojedynek” opowiada o pierwszych sześciu miesiącach II wojny światowej. 17 września 1939 roku armia rosyjska przekroczyła granicę Polski i zaatakowała od wschodu, dołączając do konfliktu jako sojusznik do Niemców. Polska została rozdarta na dwie części, podzielona na sowiecką i nazistowską strefę wpływów. Podczas gdy niemiecka inwazja koncentrowała się na zdobywaniu terytoriów i absolutnym terrorze, to rosyjska chciała dodatkowo zdobywać… umysły.

Zlikwidowany przez bolszewików klasztor w Kozielsku stał się jednym z miejsc, gdzie stalinowska Rosja próbowała wcielić w życie swój plan: zwerbować na stronę komunistów polską inteligencję – naukowców, inżynierów, artystów czy lekarzy powołanych do obrony ojczyzny. Każdy werbunek wybitnej jednostki byłby dla komunistycznych władz wielkim sukcesem: oto kwiat polskiej inteligencji uznaje wyższość nowego porządku świata.

Janina Lewandowska (w tej roli Julia Pietrucha) i Zbigniew Grzybowski (Jakub Gierszał) znaleźli się wśród tych, których próbowała złamać sowiecka machina nacisku. Nad operacją czuwali Wasilij Zarubin (Aidan Gillen) i Ławrientij Beria (Tomasz Kot), bez wahania gotowi wykorzystać polskie elity do swoich celów.

Zobacz plakat:

Pojmanie polskiej inteligencji było szczegółowo zaplanowane. Listy osób do aresztowania przygotowywano jeszcze przed wybuchem II wojny światowej. Robili to zarówno Niemcy jak i Rosjanie. Zarubin, znany z nienagannych manier i biegłej znajomości kilku języków, miał przekonywać i uwodzić intelektualnie.

– Tacy ludzie muszą mieć o sobie bardzo wysokie mniemanie. Powodem, dla którego odnoszą sukcesy, jest nie tylko to, że wierzą w to, co robią, ale także potrafią przekonać innych, że mają rację – mówi wcielający się w Zarubina Aidan Gillen.

Drugą twarz systemu reprezentował Beria – szef NKWD, pomysłodawca likwidacji „zatwardziałych, nierokujących poprawy wrogów władzy sowieckiej”. To pod jego notatką zatwierdzającą egzekucje podpisał się Józef Stalin. Film nie rekonstruuje wydarzeń w sposób dokumentalny, ale odwołuje się do realnych decyzji i ich konsekwencji.

Tomasz Kot, który granie prawdziwych postaci ma we krwi – był m.in. Ryszardem Riedlem i Zbigniewem Religą – podkreślał w rozmowie z Bogdanem Rymanowskim, jak niewygodnie gra się złe postaci. –Ciężko było mi się starać, żeby mój rosyjski Berii był taki perfekcyjny, bo dźwięk robiliśmy do moich scen niedługo po wybuchu wojny w Ukrainie – mówił Kot.

Najbardziej dramatyczny wymiar „Pojedynku” ujawnia się w starciu Zarubina z polskim jeńcem – kompozytorem Karolem Grabowskim. Jego postać czerpie z biografii Zbigniewa Grzybowskiego, finalisty III Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Podczas jego pobytu w Kozielsku rzeczywiście sprowadzono do obozu fortepian. Po wojnie Grzybowski pracował w Royal Welsh College of Music and Drama w Cardiff, a jego imieniem nazwano nagrodę dla wybitnych chopinistów. Jego rodzina do dziś mieszka w Walii.

Na zdj.: Krzysztof Karol Grzybowski, syn Zbigniewa Grzybowskiego, pierwowzoru postaci Jakuba Gierszała z rodziną

Na premierę filmu do Polski przyleciał syn Zbigniewa Grzybowskiego, Krzysztof Karol Grzybowski, który tak wspominał ojca: – Nie było tygodnia, żeby mój ojciec nie mówił o tym, co działo się w Kozielsku. To, co przeżył, miało ogromny wpływ na moje życie. Czasami nie mogę opowiadać o tym, nie ocierając łez. Ta historia jest ważna dla młodego pokolenia. Ważne jest, żeby wiedzieli co się stało, żeby to już nigdy się nie powtórzyło.

W męskim świecie obozowej rzeczywistości szczególne miejsce zajmuje Janina Lewandowska – córka generała Józefa Dowbora-Muśnickiego, wychowana w tradycji służby ojczyźnie. Choć była artystycznie uzdolniona, to ostatecznie jej największą pasją stało się lotnictwo. Film przywołuje jej postać, oddając głos jednej z niewielu kobiet wśród oficerów i podoficerów osadzonych w Kozielsku. W jednej ze scen filmowych Janina śpiewa przedwojenny szlagier.

Wcielająca się w nią Julia Pietrucha znana jest z tego, że łączy karierę aktorską z wokalną. – Może dlatego Łukasz Palkowski pomyślał o mnie? – komentowała artystka.

„Pojedynek” nie jest rekonstrukcją dokumentalną a filmową opowieścią inspirowaną prawdziwymi biografiami. Za ekranową historią stoją realni ludzie – z ich wyborami, ambicjami i konsekwencjami. Bohaterowie filmu mają swoje historyczne pierwowzory, a przedstawione wydarzenia wyrastają z autentycznych źródeł. To właśnie zderzenie filmowej narracji z faktami nadaje tej historii jej najgłębszy wymiar. I przypomina, że historia naprawdę lubi się powtarzać, a mechanizmy działania państwa totalitarnego pozostają niezmienne.

„Pojedynek” już w kinach!

O FILMIE:

Jest rok 1939. Świat pogrąża się w chaosie. Tysiące wybitnych Polaków trafiają do rosyjskiej niewoli, gdzie poddawani są indoktrynacji będącej częścią wielkiego planu. Ambitny agent wroga stawia sobie za punkt honoru złamanie oporu jednego z nich. To młody pianista światowej sławy, cieszący się szacunkiem współosadzonych. Jego kapitulacja może skutkować przejściem wielu innych na stronę przeciwnika.

https://youtu.be/o73jpOzfL8c?si=jtrg7GXJzkh_gZnS

Czy młody oficer, kochający ojciec i mąż, jest w stanie wygrać pojedynek z agentem, za którym stoi potęga i perfidia rosyjskiego systemu? Rozpoczyna się podstępna gra, pełna manipulacji, gróźb i obietnic. Niektórzy więźniowie liczą, że powrót do domu jest blisko. Inni planują śmiertelnie niebezpieczną ucieczkę, bo nie wierzą w łaskę wroga. Nie są jednak świadomi, że czasu jest coraz mniej, a oprawca może wykonać swój ruch w każdej chwili.

Reżyseria: Łukasz Palkowski.

Obsada: Jakub Gierszał, Aidan Gillen, Bogusław Linda, Julia Pietrucha, Wojciech Mecwaldowski, Anna Próchniak, Mateusz Kościukiewicz, Antoni Pawlicki, Paul Freeman, Tomasz Kot.

Gatunek: thriller historyczny Produkcja: Polska 2026 Dystrybucja w Polsce: Monolith Films Produkcja: Bow and Axe Entertainment.